leesdossier jasmijn mutsaers: Leesverslag Erik of het klein insectenboek

1. Algemene informatie

Erik of het klein insectenboek

Godfried Bomans

57e druk 2013

1e druk 1941

Meulenhoff boekerij bv Amsterdam

143 pagina's

Genres: sprookje, jeugdboek

Samenvatting

Erik Pinksterblom ligt in zijn bed, maar hij probeert niet in slaap te vallen, omdat hij het gevoel heeft dat er iets bijzonders gaat gebeuren. In gedachten herhaalt hij wat hij die middag geleerd heeft uit ‘Solms’ Beknopte Natuurlijke Historie’, want de volgende dag heeft hij een proefwerk over de insecten. Hij bekijkt het schilderij ‘Wollewei’, waarop een weiland met schapen, een herder en allerlei insecten staan afgebeeld. Erik bedenkt dat het fijn zou zijn om in de wereld van het schilderij te leven; er zijn immers geen verplichtingen. Opeens ziet hij de schilderijen van grootvader en grootmoeder Pinksterblom bewegen. Zijn grootmoeder stapt uit haar lijst en vertelt hem dat alle schilderijen leven, ook ‘Wollewei’. Dan wordt Erik plotseling steeds kleiner, zo klein dat hij in het schilderij kan stappen. Zo komt hij terecht in de wereld van het schilderij, het land Wollewei.

Hier ontmoet Erik allerlei insecten. Als eerste komt hij in contact met de wespen familie Van Vliesvleugel, een adellijke familie die benadrukt dat het hebben van adellijk bloed belangrijker is dan het hebben van geld (hoewel dat natuurlijk wel handig is). Na een gezamenlijke maaltijd vliegt Erik per hommel naar een hotel, waar hij de nacht kan doorbrengen. De eigenaar van het hotel is een slak en het hotel zelf is het huis van een reuzenslak uit de ijstijd. Erik verbaast de hotelgasten door, zonder dat ze zich voorgesteld hebben, te weten wie ze zijn. Ze zijn allemaal erg benieuwd naar de inhoud van ‘Solms’ Beknopte Natuurlijke Historie’: doen ze het wel zoals het in het boekje staat? Maar al snel zijn de insecten weer slechts geïnteresseerd in zichzelf. Dan ontmoet Erik een vlinder, die erg aardig blijkt te zijn. Hij neemt de vlinder in vertrouwen en deze belooft dat hij Erik zal helpen bij het terugvinden van de lijst van het schilderij. Samen hebben ze een erg plezierige tijd, maar de lijst vinden ze niet. De vlinder verlaat Erik als hij verliefd wordt op een vlindermeisje en kort daarna met haar trouwt. Erik is weer alleen. Hij heeft honger, en hoe havelozer hij eruit ziet, hoe brutaler de insecten zich tegen hem gedragen. Dan ontmoet hij een doodgraver, die hem uitnodigt voor de maaltijd.

De familie wordt echter opgegeten door een mol en Erik vervolgt zijn zwerftocht weer. Hij ontmoet een regenworm, die zo kronkelt dat hij een onontwarbare knoop in zichzelf legt, en komt in contact met een grote mierenkolonie. Hier wordt hij gastvrij onthaald; de mieren hebben al over hem gehoord en zijn benieuwd naar zijn kennis uit Solms. Erik blijft een tijdje bij de mieren, maar tijdens een feestelijke maaltijd wordt het hem teveel. Hij begint te huilen van heimwee. De mieren beloven hem dan te helpen met het vinden van de lijst. Met z’n allen trekken ze er de volgende dag op uit. Echter, onderweg komen ze een ander mierenleger tegen en er ontstaat een veldslag. Tijdens het gevecht krijgt Erik een straal mierenzuur in zijn ogen…en als hij zijn ogen weer opendoet, zit hij rechtop in zijn bed. Het lijkt een droom te zijn geweest: de schilderijen houden zich roerloos, geen van zijn huisgenoten heeft hem gemist en het proefwerk over insecten heeft hij diezelfde dag. Dit proefwerk maakt hij echter erg slechts, omdat hij dingen opschrijft die niet in Solms staan. Erik hoopt dat hij ooit nog eens terug mag gaan naar de wereld van ‘Wollewei’, maar het wonder gebeurt nooit weer.

2. Verwachtingen

Voor Nederlands moesten we een boek lezen voor de leeslijst, ik wist eerlijk gezegd niet zo goed welk boek ik moest gaan lezen. Na even door de boekenlijst te hebben gekeken vond ik al snel dat de boeken die erop stonden niet echt mijn smaak waren, ten eerste omdat ik eigenlijk nooit boeken lees van Nederlandse schrijvers en ten tweede omdat de meeste boeken vrij oud waren en soms nog uit de middeleeuwen dateerden. Tot slot vond ik dat de meeste boeken afgezaagd werden beschreven of gewoon niet mijn smaak waren. Toen ik er een nachtje over geslapen had herinnerde ik me de film van Erik of het klein insectenboek van toen ik nog klein was, ook herinnerde ik me dat ik die film best leuk had gevonden. Hierna besloot ik het boek maar te proberen. Kortom een spannend en kort boek.

3. Thema en motieven

Het thema van het verhaal is de onwetenheid en de gierigheid van mensen. Dit onderwerp wordt op luchtige, humoristische wijze vertelt. De insectenwereld wordt vergeleken met de mensenwereld. Duidelijk wordt echter gesteld dat de zo ideaal lijkende insectenwereld toch ook zijn beperkingen heeft en dat men zich niet teveel moet bekommeren om geld (in het boek gesymboliseerd door honing).

In het boek komen een aantal motieven voor, die direct of indirect te maken hebben met het thema:

Dromen – Het avontuur in het land van het schilderij Wollewei is voor Erik een droom die uitkomt. Uiteindelijk blijkt het hele avontuur een droom te zijn, wat Erik erg jammer vindt.

Hebzucht – De insecten zijn zeer gesteld op honing, ze zien het verzamelen van honing als zeer belangrijk.

Superioriteit – De insecten praten alleen maar over zichzelf en vinden zichzelf allemaal ontzettend belangrijk.

Beperktheid van het leven – De insectenwereld mag dan wel ideaal lijken, maar het is (volgens de schrijver) belangrijk om steeds de 'lijst', symbool voor de beperktheid van de wereld, in het oog te houden.

4. Beoordeling

Schrijfstijl: ik vond dat de schrijfstijl leuk was omdat het in 1940 geschreven is en er woorden instaan die ik normaal nooit tegenkom. Citaat: vaart allen wel, houdt altijd de lijst in het oog - en bekommert u niet té zeer om honing... (Blz. 129)

Inhoud: de inhoud viel tegen met wat ik had verwacht, want ik had gehoopt meer verbanden te vinden en ik had ook meer spanning verwacht in tegenstelling daarvan vond ik het boek erg langdradig en vaak doorzichtig. De hoofdpersonage was wel leuk, omdat hij nog erg jong is en een vreemde voor de insecten. Het boek is vrijwel tijdloos dus dat was ook geen onaardige keuze. De situaties vond ik minder goed. Het begin vond ik leuk, maar op het einde wordt het steeds saaier omdat de situaties bijna niet veranderen. Telkens komt hij aan bij een insect uit Solms en wordt een vriend van de dieren. Daarna gaat hij altijd weg omdat hij iemand beledigd heeft of er is weer iets saais gebeurd. Het vertelperspectief vond ik wel leuk omdat je door de ogen van de kleine Erik kijkt. Je leeft met hem mee in het auctoriaal perspectief van een alwetende verteller die het verhaal van Erik vertelt. Dit is goed te zien aan het begin van elk hoofdstuk omdat de verteller het hoofdstuk telkens inleid met een kleine vooruitblik van wat er in het hoofdstuk gaat gebeuren.

5. Eindoordeel

Ik vond het boek minder leuk dan ik verwacht had. Misschien waren mijn verwachtingen te hoog of misschien heb ik het boek gehouden voor iets dat het niet was. Ik vond dat de inhoud langdradig was en saai. Het boek was ook vrij voorspelbaar en er zat vrijwel geen spanning in. De schrijfstijl vond ik wel leuk en de personages vond ik ook wel gaan. Ze waren niet super slecht, maar ook niet echt goed. Het begin van elk hoofdstukje was cursief gedrukt met daarin alles wat er in het hoofdstuk zou gaan gebeuren, dus als je al die stukjes eerst gelezen had, dan had je een soort van mini samenvatting en dan kon je eigenlijk de rest overslaan, want je wist al precies wat er in het volgende hoofdstuk zou gaan gebeuren aan de hand van deze korte inleidingen. Daarom niet echt goed maar ook niet super slecht.